# PostgreSQL yedekleme stratejileri: pg_dump'tan PITR'ye

Üretim PostgreSQL ortamları için WAL-G ve pgBackRest, point-in-time recovery ve restore tatbikatı stratejileri.

"Yedeğimiz var" sözünün gerçek anlamı: **restore tatbikatımız var**. Yedek almak kolaydır; geri yüklemenin ilk denemesini gerçek olayda yapmak felakettir.

## Yedekleme tipleri

PostgreSQL için pratikte 3 yedek tipi vardır:

1. **Logical (pg_dump):** SQL veya custom format dosyası. Esnek; ama **point-in-time** geri yüklemez. Büyük DB'lerde saatler sürebilir.
2. **Physical (file-system):** Veri dosyalarının kopyası. Hızlı; tutarlılık için `pg_basebackup` kullanılır.
3. **WAL archive + base:** Sürekli WAL akışı + periyodik base. **Point-in-time recovery (PITR)** mümkündür.

Üretim için **3. seçenek** standarttır; pg_dump tek başına yeterli değildir.

## WAL-G veya pgBackRest

`pg_basebackup` tek başına sürekli yedek için yeterli değil; WAL arşivini de bir aracın yönetmesi gerekir. Mono kurulumlarında iki araç öne çıkıyor:

- **WAL-G:** Patroni kümelerinde WAL arşivi ve base yedek Garage üzerindeki S3 kovasına yazılır; hafif kurulum, tek cron girdisi. Bizim yaygın kurulumumuz bu.
- **pgBackRest:** Çok düğümlü, büyük hacimli kümelerde paralel yedek ve diferansiyel katmanı gerektiğinde tercih edilir.

pgBackRest'in öne çıkan tarafları:

- **Paralel yedek** (multi-thread); 1 TB DB için 30 dk yerine 4 dk.
- **Incremental + differential** yedek; depolama tasarrufu.
- **Encrypt + compress** dahili.
- **Multi-repository** desteği (örn. lokal NFS + uzak S3).
- **Restore doğrulama** komutu hazır.

Asgari `pgbackrest.conf`:

```ini
[global]
repo1-path=/var/lib/pgbackrest
repo1-retention-full=2
repo1-cipher-type=aes-256-cbc
repo1-cipher-pass=...

repo2-type=s3
repo2-path=/pgbackrest
repo2-s3-bucket=mono-pgbackup
repo2-s3-endpoint=s3.example.com
repo2-s3-region=mono
repo2-retention-full=12

[main]
pg1-path=/var/lib/postgresql/16/main
process-max=4
```

WAL-G tarafında aynı iş iki komuta iner:

```bash
wal-g backup-push /var/lib/postgresql/16/main      # base yedek
# postgresql.conf: archive_command = 'wal-g wal-push %p'
```

Arşiv komutunu cron'daki `backup-push` ile karıştırmamak gerekir: `wal-push` her WAL segmentinde çalışır, `backup-push` periyodiktir. İki işi aynı cron dosyasına koyarken kilit (`flock`) kullanmazsanız üst üste binen çalıştırmalar arşivi kilitleyebilir.

## Yedek planı (3-2-1 kuralı)

Klasik kural: **3 kopya, 2 farklı medya, 1 off-site**.

Tavsiyemiz:

- **Full** yedek: haftada 1 (Pazar gecesi).
- **Differential** yedek: günde 1 (gece).
- **WAL archive**: gerçek zamanlı, hem lokal hem S3 (Garage / Cloudflare R2).
- **Saklama:** Lokal 14 gün, off-site 12 hafta full (3 ay).

## PITR senaryosu

Müşteri "saat 14:23'te yanlış silme yaptık" diyorsa:

```bash
# 1. Backup'tan restore (en yakın full)
pgbackrest --stanza=main --type=time \
  "--target=2026-04-22 14:22:00" \
  --target-action=promote restore

# 2. PostgreSQL başlat; recovery.signal otomatik
systemctl start postgresql@16-main
```

WAL'lar 14:22'ye kadar replay edilir, 1 saniye geri sayımdan önce stop. Veriniz dakikalar içinde geri.

## Restore tatbikatı şart

Bir yedek "test edilmedikçe yedek değildir". Mono müşteri SLA'larında şu maddeler standart:

- **Aylık** otomatik restore tatbikatı (boş ortam, full restore).
- **Çeyrekte 1** GameDay; ekip yedek olmadan restore senaryosu çalıştırır.
- **Yıllık** DR senaryosu; bölgesel kayıp simülasyonu.

Otomatik tatbikat akışı:

```bash
#!/bin/bash
set -euo pipefail

# Boş bir host'a en güncel backup'ı restore et
pgbackrest --stanza=main --delta restore --target-action=promote

# Bir SQL ile sayım kontrolü
psql -d production -c "SELECT count(*) FROM orders WHERE created_at > now() - interval '1 day'"

# Raporu ekip kanalına gönder
```

## Yaygın hatalar

- **Sadece pg_dump.** Büyük DB'lerde restore süresi RTO'yu aşar.
- **WAL archive yok.** PITR yapılamaz; tek alternatif son full backup; 24 saat veri kaybı.
- **Lokal-only repo.** Bölgesel olay durumunda yedek de kayıp.
- **Tatbikatsız.** Olay anında ilk kez restore denemek = panik.

## Sıradaki adımlar

MySQL, MariaDB ve MongoDB tarafındaki mantıksal yedekleri [MonoDB Backup](/urunler/monodb-backup-yazilimi/) ile yönetiyoruz: rotasyon, şifreleme ve S3/SFTP aktarımı tek araçta toplanır.

PostgreSQL yedekleme planınızı bağımsız değerlendirmemizi isterseniz, [Özgür yazılım veritabanı dönüşümü](/hizmetler/ozgur-yazilim-veritabani-donusumu/) kapsamında 1 haftalık keşif çalışmamız ile mevcut RPO/RTO hedeflerinizi gerçekleştirilebilir hale getiriyoruz.